Sinh Lý Học
Hoạt Động Thể Chất

Phân tích chuyên sâu về cơ chế vận hành của cơ thể người trong thể thao & huấn luyện.

1.0 Giới Thiệu

Hoạt động thể chất không chỉ là sự chuyển động đơn thuần mà là bản giao hưởng phức tạp của nhiều hệ cơ quan. Từ việc tạo lực của cơ bắp, sự hỗ trợ của khung xương, đến sự điều khiển của thần kinh và sự nuôi dưỡng của tim phổi.

Mục tiêu cốt lõi: Hiểu rõ cơ chế sinh lý để xây dựng chương trình huấn luyện Khoa học - An toàn - Tối ưu hóa hiệu suất.

2.0 Hệ Cơ Xương

Cơ bắp tạo lực kéo, nhưng bộ xương mới là đòn bẩy biến lực đó thành chuyển động. Hệ thống này vừa bảo vệ, vừa nâng đỡ, vừa cho phép chúng ta tương tác với thế giới.

Phân Loại Khớp Hoạt Dịch

Khớp 1 trục

Hoạt động như bản lề. Ví dụ: Khuỷu tay.

Khớp 2 trục

Xoay quanh 2 trục. Ví dụ: Cổ tay, cổ chân.

Khớp Đa trục

Linh hoạt nhất (3 trục). Ví dụ: Vai, hông.

Cấu Trúc Cơ: Từ Vĩ Mô đến Vi Mô

  • 📦 Epimysium: Bao bọc toàn bộ cơ.
  • 📦 Perimysium: Bao bọc bó cơ (fasciculi).
  • 📦 Endomysium: Bao bọc từng sợi cơ.
  • 🧬 Sarcomere: Đơn vị co cơ nhỏ nhất (chứa Actin & Myosin).

3.0 Cơ Chế Co Cơ

Lý thuyết Trượt Sợi: Các sợi Actin trượt lên Myosin làm ngắn cơ lại.

1. Kích thích

Xung thần kinh làm giải phóng Canxi (Ca2+) từ lưới cơ tương.

2. Liên kết

Canxi gắn vào Troponin, làm lộ vị trí trên Actin. Đầu Myosin gắn chặt vào Actin.

3. Co cơ (Power Stroke)

Năng lượng từ ATP giúp đầu Myosin gập lại, kéo sợi Actin trượt vào trung tâm.

4. Tách rời & Lặp lại

ATP mới gắn vào làm Myosin tách ra. Chu trình lặp lại nếu còn Canxi & ATP.

4.0 Hệ Thần Kinh - Cơ

Bộ chỉ huy tối cao. Sức mạnh không chỉ nằm ở cơ bắp to, mà ở khả năng huy động của thần kinh.

So Sánh Các Loại Sợi Cơ

Đặc điểm Loại I (Chậm) Loại IIa (Nhanh TB) Loại IIx (Siêu Nhanh)
Tốc độ co
Chậm
Nhanh
Rất nhanh
Lực phát ra
Thấp
Trung bình
Cao
Sức bền
Rất cao
Trung bình
Thấp
Ứng dụng Marathon 800m chạy Cử tạ, 100m

Cảm Thụ Bản Thể (Proprioception)

Thoi cơ (Muscle Spindle)

Cảm nhận độ dài cơ. Gây phản xạ co để chống lại sự kéo giãn quá mức.

Cơ quan Gân Golgi (GTO)

Cảm nhận lực căng. Gây phản xạ giãn cơ để bảo vệ gân không bị đứt.

5.0 Hệ Tim Mạch

Hệ thống vận chuyển sự sống. Tim bơm máu và hệ mạch dẫn truyền dinh dưỡng/oxy đến từng tế bào.

Dòng Chảy Của Máu

Động Mạch
(Mang máu đi)
Mao Mạch
(Trao đổi chất)
Tĩnh Mạch
(Mang máu về)
Bơm cơ xương: Khi cơ bắp co bóp, chúng ép vào tĩnh mạch giúp đẩy máu về tim. Đó là lý do cần "Cool-down" (hạ nhiệt) sau khi tập nặng để tránh choáng váng.

6.0 Hệ Hô Hấp

Cổng trao đổi khí. Phế nang là nơi oxy vào máu và CO2 thoát ra ngoài.

Chi phí năng lượng cho việc thở

Khi nghỉ ngơi chỉ tốn 3-5% năng lượng. Nhưng khi tập cực nặng, cơ hô hấp có thể ngốn tới 8-15% tổng năng lượng cơ thể!

7.0 Kết Luận

Hiểu sinh lý không chỉ để biết, mà để hành động:

  • Tập nặng để dạy thần kinh "ghi đè" phản xạ ức chế GTO.
  • Tập bùng nổ để kích hoạt tối đa sợi cơ nhanh (Loại IIx).
  • Cải thiện tim mạch để tăng tốc độ hồi phục giữa các hiệp.
"Khoa học là đòn bẩy để khai phá tiềm năng vô hạn của con người."