Năm 1953, Maurice Kendall phát hiện ra rằng giá cổ phiếu biến động ngẫu nhiên. Ban đầu, điều này bị coi là dấu hiệu của sự phi lý trí. Tuy nhiên, các nhà kinh tế nhận ra điều ngược lại: sự ngẫu nhiên là dấu hiệu của một thị trường hoạt động tốt.
Đây chính là Giả thuyết Thị trường Hiệu quả (EMH): ý tưởng cho rằng giá tài sản (như cổ phiếu) đã phản ánh tất cả các thông tin có sẵn.
Hãy tưởng tượng một mô hình dự đoán chắc chắn cổ phiếu XYZ (giá 100$) sẽ tăng lên 110$ sau ba ngày. Ngay lập tức, các nhà đầu tư sẽ đổ xô mua vào, đẩy giá lên 110$ ngay hôm nay. Lợi nhuận tương lai đã trở thành lợi nhuận hiện tại.
Do đó, giá chỉ thay đổi khi có thông tin mới và không thể đoán trước. Vì thông tin mới là ngẫu nhiên, nên sự thay đổi giá cũng phải là ngẫu nhiên ("bước đi ngẫu nhiên").
Thị trường trở nên hiệu quả là do sự cạnh tranh khốc liệt giữa hàng ngàn nhà phân tích thông minh, được tài trợ tốt.
Hãy xem xét một quỹ 5 tỷ đô la: Nếu nhà quản lý cải thiện hiệu suất chỉ 0,1% mỗi năm, điều đó sẽ mang lại thêm 5 triệu đô la. Với phần thưởng lớn như vậy, các quỹ sẵn sàng chi hàng triệu đô la cho nghiên cứu (ví dụ: phân tích hình ảnh vệ tinh, dữ liệu mạng xã hội) để tìm lợi thế.
Cuộc đua không ngừng nghỉ này là động cơ giữ cho thị trường luôn ở trạng thái hiệu quả.
EMH thường được chia thành ba dạng, tùy thuộc vào loại thông tin được cho là đã được phản ánh trong giá cổ phiếu.
| Hình thức | Thông tin đã phản ánh | Hàm ý cho nhà đầu tư |
|---|---|---|
| Dạng Yếu (Weak Form) | Tất cả dữ liệu giao dịch trong quá khứ (lịch sử giá, khối lượng). | Phân tích Kỹ thuật (nghiên cứu biểu đồ) là vô ích. |
| Dạng Bán mạnh (Semistrong) | Tất cả thông tin công khai (báo cáo tài chính, tin tức). | Phân tích Cơ bản khó có thể mang lại lợi nhuận vượt trội. |
| Dạng Mạnh (Strong Form) | Tất cả thông tin (công khai và nội bộ). | Ngay cả giao dịch nội gián cũng không thể mang lại lợi nhuận. |
Hầu hết các nhà kinh tế học đều đồng ý rằng thị trường ít nhất là hiệu quả ở dạng yếu và bán mạnh. Dạng Mạnh được coi là cực đoan (và bất hợp pháp).
EMH ủng hộ mạnh mẽ chiến lược thụ động. Tại sao phải tốn thời gian và chi phí để cố gắng "đánh bại thị trường" khi giá đã phản ánh mọi thông tin?
Chiến lược này chấp nhận lợi nhuận của thị trường. Công cụ phổ biến là quỹ chỉ số (index fund), sao chép một chỉ số thị trường (như S&P 500) với chi phí cực kỳ thấp (ví dụ: 0,05% mỗi năm so với 1% của quỹ chủ động).
Nếu thị trường hiệu quả, cố gắng đánh bại nó là một trò chơi có tổng bằng không (trước chi phí) và tổng âm (sau chi phí).
Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một số hiện tượng thực nghiệm dường như mâu thuẫn với EMH, được gọi là "dị thường" (anomalies).
Có một câu chuyện cười nổi tiếng về hai nhà kinh tế học đi dạo và thấy một tờ 20 đô la. Một người ngăn người kia nhặt và nói: "Đừng bận tâm, nếu đó là tiền thật thì ai đó đã nhặt nó lên rồi."
Câu chuyện này minh họa rằng thị trường chứng khoán là một môi trường cực kỳ cạnh tranh. Những cơ hội kiếm tiền dễ dàng, giống như tờ 20 đô la, là cực kỳ hiếm.
Thị trường không hoàn hảo, nhưng nó đủ hiệu quả để khiến việc cố gắng đánh bại nó trở thành một trò chơi mà rất ít người có thể chiến thắng một cách nhất quán.